Финансии / Банкарство
Влијанието на преминот кон T+1 за ликвидноста, за управувањето со ризик и за трговските стратегии за купување акции или обврзници
Марија Пендевска | Авторот е Стручен сорaботник за порамнување во земјата и странство Дирекција за ликвидност и позадински работи Сектор за ликвидност и финансиски пазар Комерцијална банка АД Скопје
Економија и бизнис | печатено издание | 15 мај 2025г.
Глобалниот финансиски пазар се соочува со големи промени преку преминот кон T+1 рок за порамнување на пазарот за хартии од вредност (акции и обврзници) во САД. Овој чекор кон скратување на циклусот на порамнување од T+2 на T+1 (со тенденција кон Т+0) претставува револуција која има потенцијал да ги промени пазарите, начинот на тргување, управувањето со ризик и ликвидноста.
Оваа промена носи и предизвици како што се технолошкиот капацитет, сложеноста на процесите и усогласувањето меѓу различните региони и временски зони. Подолу се објаснува суштината на преминот кон T+1 и неговите импликации врз финансиските институции и инвеститорите.
Клучни поенти на преминот кон T+1:
• Ги намалува ризиците поврзани со подолгите периоди на порамнување.
• Го подобрува управувањето со ликвидност преку побрза обработка на трансакции.
• Носи потенцијал за автоматизација и за постигнување оптимум на процесите со предизвици поврзани со прилагодување во оперативното работење и технологијата која се користи.
Што значи T+1 за банкарските и за финансиските институции?
Преминот кон T+1, кој се имплементира во САД од мај 2024 година, ја скратува временската рамка за порамнување на трансакциите. На пример, ако купите акции или обврзници, порамнувањето ќе биде завршено за само еден работен ден (T+1) наместо два работни дена (T+2).
Клучни придобивки
Намалување на ризик: Подолгите периоди за порамнување носат поголем ризик од ценовни осцилации. T+1 го минимизира овој ризик.
Подобрена ликвидност: Брзото пренасочување на паричните средства овозможува побрзи инвестиции и зголемена пазарна активност.
Намалување на оперативни грешки: Автоматизацијата го намалува ризикот од рачни грешки и го подобрува следењето на трансакциите.
Предизвици со преминот кон T+1
Во делот на технолошката инфраструктура потребна е надградба на системите за да се поддржат побрзите рокови и интеграција на автоматизираните процеси за потврда и за порамнување.
Управување со ризик: Побрзото порамнување бара подобро управување со ликвидноста и постигнување оптимум на капиталот. Финансиските институции ќе треба да развијат пософистицирани можности за управување со внатрешниот дневен ризик.
Како да се избегнат ефектите на „работење во тесни грла“? Треба да се надмине оперативното работење во изолирани тимови („тесни грла“). Се препорачува автоматизирање на трансакциите од почеток до крај за да се постигне интегрирано работење. Следењето и контролата на трансакциите треба да бидат интегрирани согласно најдобрите практики и научени лекции. Имајќи ги предвид кратките рокови за порамнување и за анализа, употребата на технологии со вештачка интелигенција, кои даваат податоци во реално време, се реалност.
Препораки за добра подготовка: Формирање тимови кои ќе ги координираат активностите на сите нивоа: преден, среден и заднински дел.
Автоматизација и интеграција: Развивање унифицирани и интегрирани системи кои овозможуваат ефикасно тргување, порамнување и управување со ризик. Овде спаѓаат aктивности за длабинската анализа на сите процеси, избегнување двојни процеси и интегрирање и автоматизирање на процесите.
Потребна е селекција на квалитетни податоци и тренирање на вештачка интелигенција со квалитетни податоци (Pendevska, 2019 и 2022).
Обучување и координација: Обуки за сите вработени, со овие промени сите се директно или индиректно засегнати.
Тесна соработка со регулаторите: Следење и усогласување на пазарните правила и на технологијата на глобално и на локално ниво.
Ако се знае дека тенденцијата е да се стигне на Т+0, тоа значи подготовка со соодветна инфраструктура (функционална и техничка) со цел избегнување паралелни или двојни евиденции и операции, т. е. „работење во силоси“. Во САД и во Кина веќе располагаат со таква технолошка инфраструктура. Велика Британија има план до октомври 2027 година да го имплементира Т+1 рокот за порамнување на пазарот на хартии од вредност.
Пример на сценарио за промена поради сложена и покомппексна имплементација на Т+1, т. е. план за имплементација кон T+1 (и Т+0) чекор по чекор:
1. Фаза на проценка (3 − 6 месеци): Да се процени тековната инфраструктура, да се идентификуваат празнините и да се пресметаат потребните инвестиции низ пазарниот екосистем.
2. Регулаторна подготовка (6 месеци): Ажурирање на правните и на регулаторните рамки за поддршка на T+1 порамнување, обезбедувајќи усогласеност со стандардите на ЕУ, а истовремено земајќи ги предвид спецификите на локалниот пазар.
3. Развој на инфраструктура (12 − 18 месеци): Надградба на централните системи и поддршка на учесниците на пазарот во подобрувањето на нивните технолошки можности.
4. Тестирање на пазарот (3 − 6 месеци): Спроведување обемни симулации и тестирање кај сите учесници на пазарот за идентификување на оперативните проблеми пред целосната имплементација.
5. Фазна имплементација: Да се разгледа првично имплементирање на T+1 за хартии од вредност со висока ликвидност, истовремено одржувајќи T+2 за помалку ликвидни инструменти до потврдување на подготвеноста на пазарот.
Заклучок и поглед нанапред
Преминот од Т+2 кон T+1 (и Т+0 соодветно) претставува важен момент за глобалните финансиски пазари. Сепак, успехот зависи од внимателно планирање, избегнување на „работење во паралелни активности“ и соработка со регулаторите и со технолошките партнери. Преку постепен и интегриран пристап засегнатите организации можат успешно да ги искористат придобивките од овој важен премин.